Intuïtie: inzicht zonder nadenken

'Zonder er over na te denken zei ik ja', of 'het voelde goed…' Soms heb je spontaan een gevoel van wat goed is om te doen. Van alle beslissingen die je op een dag neemt, neem je er een groot deel intuïtief. Intuïtie is 'inzicht zonder nadenken' volgens Van Dale. En er is niets mystieks aan…

Stel je voor dat je iedere beslissingen die je op een dag neemt rationeel moest bezien. Dan zou je telkens uren bezig zijn met het afwegen van alle opties en consequenties. Dat zou onleefbaar, en zeker onwerkbaar zijn. We gebruiken onze intuïtie allemaal, maar bij de een is het sterker ontwikkeld dan bij de ander. Straffe denkers die beweren dat het alleen is toebedeeld aan vrouwen en zwevers hebben het mis. Iedereen heeft zo zijn eigen reden om niet goed naar zichzelf te luisteren. Toch gebruikt je je intuïtie veel vaker dan je denkt.

Ook het bedrijfsleven ontdekt de kracht van intuïtie de laatste jaren steeds meer. Volgens een onderzoek van de Universiteit Utrecht gebruiken managers bij driekwart van de beslissingen hun intuïtie en hechten ze er zelfs meer waarde aan dan aan rationele argumenten. Tachtig procent van die beslissingen blijken goede beslissingen. De helft spreekt hier trouwens niet over met collegae uit angst om niet serieus genomen te worden.

Bill Gates steekt niet onder stoelen of banken dat hij vertrouwt op zijn intuïtie, net zo min als Joop van den Enden en meer grote ondernemers op deze aardbol. Albert Einstein gaf toe dat je zonder je intuïtie nergens komt en de vermaarde filosoof Baruch de Spinoza, zag het als de hoogste vorm van het verkrijgen van kennis. Dat klinkt misschien tegenstrijdig, maar is het zeker niet.

Volgens de Amerikaanse publicist Malcom Gladwell, schrijver van het boek 'intuïtie', is er niets zweverigs aan. Hij noemt het 'onbewust denken' en puur rationeel. Het deel van onze hersenen dat razendsnel conclusies trekt, wordt adaptief bewustzijn genoemd. Dat is overigens niet hetzelfde als Freuds onbewuste. Het adaptief onbewuste kun je zien als een grote computer die snel en geruisloos een heleboel gegevens verwerkt die we nodig hebben. Als er een vrachtwagen aangeraasd komt als we net de straat oversteken bijvoorbeeld. Op zo'n moment heb je niet de tijd om alle keuzemogelijkheden uitgebreid te overdenken voordat je een beslissing neemt. Maar ook als we iemand voor het eerst ontmoeten gebruiken we dat deel van de hersenen. Zoals je op school bij een nieuwe leraar al binnen een paar minuten wist wat voor vlees je in de kuip had of dat je voelt dat iemand liegt, ook al kijkt de persoon in kwestie je zonder blikken of blozen aan.

Om je intuïtie te trainen, moet je volgens Gladwell expert in 'selectieve informatiereductie' worden. Een term die werd geïntroduceerd door psycholoog John Gottman en omschreven als 'ons onbewuste vermogen om razendsnel patronen te ontdekken in situaties en gedrag door het selectief reduceren van de waargenomen werkelijkheid tot flinterdunne informatieplakjes. Met andere woorden: de hersenen scannen pijlsnel een persoon of situatie en vergelijken die informatie met eerder opgeslagen gevoelens en ervaringen. Deze selectieve informatiereductie gebruik je bijvoorbeeld ook tijdens het speeddaten.

Volgens de Amerikaanse hersenonderzoeker Antonio Damasio leren wij van onze ervaringen. Als er iets fout gaat, wordt de herinnering aan die ervaring negatief geladen. Hebben we een goede ervaring, dan krijgt alles wat bij die ervaring hoort een positieve lading. Hij noemt dat het somatische stempel. Als je bijvoorbeeld een keer bent opgelicht, zullen allerlei details van de oplichter zoals de lichaamshouding, stem, gebaren en nog veel meer details van die gebeurtenis, een negatieve emotionele lading krijgen. Als je de volgende keer in een soortgelijke situatie komt, zul je een vaag gevoel krijgen en meer op je hoede zijn.
Volgens Damasio zijn emoties absoluut nodig voor een succesvol leven want ze bepalen binnen enkele seconden in welke richting je moet denken.

Niet dat gevoel altijd boven het verstand prevaleert. Het gevoel kan misleidend zijn omdat angst, vooroordelen, vertekende en/of vervelende herinneringen en te weinig zelfkennis in de weg kunnen zitten. Wie zijn intuïtie goed wil (leren) gebruiken zal moeten weten hoe hij zelf in elkaar zit. Je gevoel dat iemand niet te vertrouwen is kán veroorzaakt worden omdat hij lijkt op de vervelende buurman die je vroeger dwarszat. De antipathie die je vanaf seconde één hebt tegen de vriendin van je broer kan alles te maken hebben met het feit dat zij alleen maar dezelfde naam heeft als de pestkop die jou vroeger het leven zuur maakte. Daardoor kan het zijn dat iemand op een heleboel vlakken heel goed intuïtief kan zijn maar dat op het gebied van bijvoorbeeld relaties er emoties en overtuigingen in de weg zitten.

Intuïtieve ontwikkeling betekent een steeds beter onderscheid leren maken tussen feiten, ideeën, emoties, overgenomen meningen en de interpretaties daarvan. 'Als je belangrijk maakt wat er binnenin gebeurt, ontwikkel je je zelfkennis', zegt Carolina Bont, coach en auteur van diverse boeken over intuïtie. 'Dan kom je er sneller achter of het angst of fantasie is of een echte intuïtie. Dat is een groeiproces. Het is belangrijk dat je tijd maakt voor ontspanning, niet in hokjes blijft denken of steeds maar negatieve vragen blijft stellen.'

Je hoeft volgens Bont niet per se stil te zijn om goed naar je innerlijke stem te kunnen luisteren. Alleen aandacht aan jezelf geven of als je het bijvoorbeeld heel druk hebt en niet meer efficiënt werkt, even je ogen dicht en met je aandacht naar het midden van je lichaam gaan om opnieuw in evenwicht te komen.
Carolina Bont benadrukt dat je intuïtie en rationaliteit beide nodig hebt. In onze cultuur zijn we vooral geneigd om onze linkerhersenhelft, waarmee we logisch denken, te gebruiken. De rechterhersenhelft, waar beeld, fantasie en intuïtie de hoofdrol spelen, 'verdort' als we die te weinig gebruiken. We functioneren het beste als we gebruik maken van ál onze vermogens. Het gaat om de balans. 'Gedachtesprongen zijn vaak intuïtieve verbindingen; intuïtieve kennis', zegt Bont. Originaliteit, creativiteit en vernieuwing komt uit intuïtie voort.'
Waar komt die plotselinge, briljante ingeving dan ineens vandaan? Bont: 'Vanuit jezelf. Mensen doen altijd zo magisch over intuïtie maar het is er en normaal en praktisch om het gewoon te gebruiken. Als jij er niet voor open staat ís het er wel, maar gaat het aan je voorbij. Dan mis je de subtiele aanwijzingen. Als je goed oplet, zie je nieuwe verbanden. Komt er zomaar ineens een goed idee voorbij of maakt iemand een opmerking waardoor jij ineens een aanknopingspunt hebt.'

Intuïtie kan ook een goede leidraad zijn in de keuze van werk of studie. Bont: 'Het zijn de dingen waar je goed in bent en die je graag doet. Waar je van nature mee bezig bent. Je kunt een prachtige baan hebben en goed verdienen, maar het gevoel hebben dat je niet op je plaats zit. Zoek dan verder naar wat je echt wilt. Je intuïtie wil dat je geïnspireerd leeft!'

Terug