Door Ria Kerstens
Archetypen in de dromen, ken jij ze?

Overal waar mensen zijn wordt gedroomd. Of dat nou in Lutjebroek is of op Haïti. En al die mensen dromen dezelfde soort dromen. Want dromen spreken via symbolen en gebeurtenissen en zijn de enige universele taal op de wereld. Er zijn verschillende soorten dromen, maar een van de belangrijkste is de archetypische droom. Deze droom geeft inzicht omdat het oerbeelden zijn die je de weg wijzen in je leven.

Volgens Sigmund Freud (1856-1939), de vader van de psycholanalyse, waren dromen boodschappen van het onderbewuste. Hij werkte met een universeel symbolensysteem waarmee de verborgen, onbewuste conflicten van de dromen konden worden achterhaald. Hij dacht dat deze conflicten meestal seksueel of agressief van aard waren.
De Zwitserse psychiater Carl Gustav Jung (1875-1961) vond dat Freud teveel nadruk legde op het seksuele en conflicten en dacht dat de droom eerder een mythische en spirituele betekenis kon hebben. Hij gebruikte de archetypen als onderdeel van zijn analytische psychologie. Het zijn stukjes van je eigen ik waarmee je overdag soms hele dialogen voert in de babbelbox van je hoofd. De ene heet de criticus (wat deed je weer dom vandaag), de ander de grappenmaker (ach joh, je had ook dood kunnen zijn) en weer een andere de serieuze (zou je dat wel doen?).

Archetypes zijn figuren of personen die je bepaalde stukken van jezelf laten zien. Dromen gaan, net als sprookjes, vaak over moraal en normen. Maar die normen leg je liever aan een ander op dan aan jezelf. Zo kun je je in de droom, net als overdag, ergeren aan iemand. Dat noemen ze projectie: want wat je in die ander ziet en waaraan je je ergert is een stukje van jezelf.

Volgens Jung zijn er zeven basistypen die in ieder mens aanwezig zijn en die zich naar buiten laten zien als de persoonlijkheid. Het Zelf, het vrouwelijke; (de -grote- oermoeder), het mannelijke, (de -grote- oervader), de held, de vijand, de dood en verrijzenis en de reis. (zie kader). Dat zijn lang niet altijd ideale figuren want ieder mens heeft een kant die hij graag laat zien en een (schaduw)kant die hij graag verborgen houdt. Zo is de grote moeder lief, verzorgend en beschermend, maar heeft ze ook een andere kant; de (gemene) heks.

Dromen is loslaten
Dromen waarin archetypes voorkomen zijn bijna altijd grote dromen waarin je een boodschap krijgt. 'Het zijn dromen die je vertellen dat er meer is in het leven dan alleen je eigen ik', zegt Barbara Driessen, droomdokter/therapeut. 'Door op je dromen te gaan letten word je een ingewijde van je eigen visie, je eigen weten.' Volgens Driessen is de droom een goed middel om er achter te komen waar je staat in het leven. 'Tegenwoordig wordt het denken zwaar overgewaardeerd. Het denken is het beheersbare en de droom is loslaten. In de droom verdwijnt de censuur die wij er overdag opleggen. Daarom komt alles wat overdag in ons onderbewuste wordt opgepikt naar boven tijdens de droom. Daar kun je dan weer je lessen uit halen met je bewustzijn en denken.'

Hoe noodzakelijk is het om je dromen uit te leggen? Driessen: 'Ach, Je hoeft helemaal niet per se met je dromen bezig te zijn. Maar soms komt een droom alsmaar terug en is zo helder dat het voor de hand ligt dat je er wat mee doet. In de Talmoed, een belangrijk heilig boek binnen het Jodendom, staat: 'dromen die je niet uitlegt, zijn brieven die je niet leest'. En zo is het eigenlijk ook. Voor mij zijn het cadeautjes met een boodschap. Als je je dromen analyseert, analyseer je jezelf. En dat kun je alleen maar doen vanuit je eigen kader, je eigen vertrekpunt. Als droomtherapeut geef je ook alleen maar handvatten. Je probeert de vragen te stellen waarmee iemand zelf bij het antwoord kan komen.'

Ganzenbord
Barbara Driessen neemt in haar boek 'Dromen als inwijdingsweg' de belangrijkste plaatjes van het ganzenbord als voorbeeld voor de leermomenten in ieders levensloop. Die hebben overigens wel overeenkomsten met de archetypen. Het zijn de brug, de herberg, de put, het doolhof, de gevangenis, de dood en de overwinning. Volgens Driessen laat het ganzenbord ons zien dat onze levensloop een weg is met punten die we allemaal passeren. De hoogte- en dieptepunten zijn herkenbaar maar worden door iedereen anders beleefd omdat iedere mens uniek is.

Brugdromen zeggen iets over een overbruggingsperiode. Er komen veel gebouwen, zalen, kerken en stations in voor. Ze hebben een brugfunctie en horen daarom bij de brug van het ganzenbord. Deze dromen laten zien dat de toestand niet statisch is en dat er actie ondernomen moet worden om aan de andere kant te komen.

Levendige dromen waar veel communicatie, misverstand, competitie en communicatiestoornissen zijn, heten herbergdromen. In deze dromen worden contacten gelegd en ze zijn meestal erg levendig. Ze zeggen iets over de kwaliteit van je contacten en hoe je sociaal functioneert.
In putdromen laten de mensen die er in voorkomen je aan je lot over. Het kunnen claustrofobische dromen zijn waarin je bijna stikt en op dat moment wakker schiet. De inhoud van een putdroom maakt je duidelijk of je de redder of het slachtoffer bent.

Als je de weg kwijt bent in je droom, de trein of het vliegtuig mist of verkeerde kleding draagt in bepaalde situaties, dan droom je een doolhofdroom. Deze droom vertelt je hoe je op reis bent in je leven en waar eventuele obstakels zijn.

Achtervolgingsdromen waarbij je geen kant meer op kunt zijn vaak gevangenisdromen. In je droom blijf je bijvoorbeeld vastgenageld zitten waar je zit omdat je (voor je gevoel) geen kant meer op kunt. Als je overdag in een situatie zit waarin je het gevoel hebt geen kant meer op te kunnen, of waarin je jezelf gevangen zet, kan zo'n droom je vertellen wat je zou kunnen doen en hoe je verder moet.

Droom je over de dood dan is het tijd om iets nieuws te beginnen. Dromen over de dood kunnen ook gaan over verlies van werk of een lichaamsdeel of het krijgen van een ongeluk. De boodschap van de droom is dat je jezelf genoeg tijd moet geven om het oude af te ronden en los te laten. Veel fijner zijn de overwinningsdromen (het einde van het ganzenbord). Daarin vlieg je, of droom je over helden. Het zijn dromen waaruit je eigenlijk niet wakker wilt worden. Het zijn dromen die je laten zien dat je afstand mag nemen en dat je in staat bent om de situatie te overzien.

Bronnen:
Dromen als inwijdingsweg - Barbara Driessen
Helder dromen: Pamela Ball
Dromen om wakker te worden: Annelies van Ostaden-de Jong
Sporen in de wildernis van dromen: Robert Bosnak
www.droomvereniging.nl



Dieren in de droom
Het dier waar je over droomt, kan staan voor een stukje van jezelf (je talent) of voor de manier waarop je met dingen omgaat. Het kan ook iemand in je omgeving symboliseren of natuurlijk gewoon een van je huisdieren zijn. Wat voor gevoel laat het dier in de droom bij je achter? Doet het je aan iets of iemand denken? Is het lief en knuffelig of juist agressief? Ben je in je droom vergeten je huisdier eten te geven? Bekijk dan eens welk stuk van jezelf of je verlangen meer aandacht nodig heeft. Ieder dier heeft zijn eigen betekenis. De adelaar staat o.a. voor kracht, verlichting en vrijheid, een buffel voor overvloed, welvaart en kalmte. Een egel voor zelfbehoud, een fazant voor ruzie zoeken, een hond voor trouw en vriendschap, een jaguar voor moed en snelheid en een kikker voor vrede, plezier en transformatie. Een koe voor verzorging, een kolibrie voor geluk maar ook voor waakzaamheid. Een krokodil symboliseert overleving en gulzigheid, een lam onschuld een lieveheersbeestje vertrouwen. Een mier voor ijver, een otter voor samenwerking en een paard voor vrijheid, wijsheid en zachtmoedigheid. Een spin voor verbinding en goed geluk, een stinkdier voor geheim. De vleermuis voor verandering en inzicht, een vos voor sluwheid.

Triv-expert:
Barbara Driessen, droomdokter/therapeut. Ze heeft een droompraktijk, geeft lezingen en verzorgt regelmatig radio-uitzendingen over dromen. Verder is ze o.a. auteur van het boek 'Dromen als inwijdingsweg'.