Vergeven: de macht over je leven terug pakken

Door Ria Kerstens

Die éne ellendige - of erger - afschuwelijke gebeurtenis blijft maar in je systeem zitten. Het lukt je niet om er los van te komen. Als je er aan terugdenkt voel je de woede en het verdriet weer helemaal omhoog komen… Hoogste tijd om er wat mee te gaan doen. Het heeft zin om die ander (alsnog) echt te vergeven! Maar hoe doe je dat?

Vergeven; niemand beweert dat het makkelijk is. Ontrouw, hoogverraad door je beste vriend(in), een incestervaring, mishandeling, medische misser of misschien wel het verlies van een dierbare. Er zijn een heleboel gebeurtenissen in een leven denkbaar waarvoor je een ander zou moeten proberen te vergeven. Meestal gebeurtenissen die eigenlijk onvergefelijk zijn…

Iemand vergeven is iets anders dan gedrag goedpraten of tolereren. Je doet het ook niet omdat je je meer of beter voelt dan die ander of om de 'vrede te bewaren'. En nee, vergeven is ook niet hetzelfde als verzoenen. Het is helemaal niet nodig om het contact te herstellen of te vernieuwen als jij dat niet wilt. Maar vergeven kan altijd. Zelfs als de bewuste persoon al overleden is.

'… vergeven is een waardevol geschenk aan jezelf', vindt psycholoog Carl Thoresen van de Stanforduniversiteit. Hij zette een groepstherapie op om mensen te helpen vergeven. Onderzoek wees uit dat deze mensen in vergelijking met de controlegroep veel minder stress, woede en symptomen als hoofd- en maagpijn voelden. De positieve resultaten waren nog na zes maanden merkbaar. Volgens Thoresen betekent vergeven vooral het opgeven van het recht om kwaad te zijn.

Fases
Het is een natuurlijke reactie dat je vreselijk kwaad en verdrietig bent als je iets ergs overkomt. Sterker nog, het is niet normaal als dat niet gebeurt. Het is alles behalve goed voor je om die emoties te ontkennen of weg te stoppen. Door er over te praten en je verdriet uit te huilen, verwerk je die gevoelens en worden ze met de tijd minder. Net als bij rouw. Als het goed is tenminste, want als het jarenlang blijft hangen kan het zorgen voor een chronisch gebrek aan eetlust, slecht slapen en pijn. Je kunt je er letterlijk ziek van worden.

Verbitterd
'Het lichaam zoekt een plek om emoties te vertalen', zegt Renny de Bruyn, osteopaat en auteur van het boek 'Pijn als positieve boodschap'. 'Als woede en haat niet verwerkt worden, vergiftig je je lichaam voortdurend. De hersenen worden alsmaar geprikkeld en zetten het lichaam aan om cortisol, een stof die stress veroorzaakt, te produceren. Die overproductie maakt je lichaam bitter en zorgt voor verkramping, verzuring en ontstekingen. Zo komen wrok en wroeging vaak door je gal en lever naar buiten. Ze zeggen niet voor niets: laat je leven niet vergallen of wat heb je op je lever? De ene mens reageert snel lichamelijk, een ander eerder psychisch. Die laatste categorie vertoont vaak ook cynisch en bitter gedrag.'

Maar willen vergeven is nog iets anders dan kunnen. 'Vergeven is het loslaten van alle hoop op een beter verleden'…, een mooie en treffende uitspraak van de Amerikaanse psychiater Gerald Jampolsky. Het verleden kan niet veranderd worden, hoe je er mee omgaat wel.

'Wat heeft het voor zin om niet te vergeven', vraagt 'emotioloog' De Bruyn zich hardop af. 'Wat levert het op? Raak ik de ander daarmee? Wordt die ander daardoor gepakt? Het gaat om een overtuiging in jezelf. Als je alsmaar in de pijn blijf hangen, heeft de persoon die jou pijn deed nog macht over je. Die ander is nog steeds destructief bezig in jou omdat jij het tegen jezelf keert. Dat is toch het laatste wat je wilt?'

Controle
De ander vergeven voor jezelf. Verder gaan met je leven en zelf weer de controle krijgen. Dat betekent dat je je moet losmaken van de 'dader' en rouwen om wat is gebeurd. De Bruyn: 'Vergeven is geen instant gebeurtenis. Het is een proces. 'Het gevoel heeft herhaling nodig. Als je je maar genoeg bewust bent, sijpelt het langzaam door. Mooi woord: Ver-geven: je geeft het terug. Je zegt in feite: ik wil er niets meer mee te maken hebben.'

Spijt
Als die ander schuld bekent en spijt betuigt is het voor het slachtoffer gemakkelijker om te vergeven en los te laten. De dader neemt verantwoordelijkheid voor de daad en gaat daarmee op zijn knieën. Maar is vergeven alleen mogelijk als die ander spijt heeft? Het antwoord is nee. Zonder die erkenning is vergeven moeilijker, maar zeker niet onmogelijk.

Prof. dr. Ruard Ganzevoort schrijft in het boekje: "Vergeving als opgave", een hoofdstuk met de titel: "Vergeven moet". 'Het moeten is wat mij betreft een existentieel of zo men wil psychologisch moeten. Wil een mens verder komen in autonomie en vrijheid, dan is het nodig om de keten te breken. En voor het breken van die keten moet het slachtofferschap worden afgelegd, maar ook de wraak of de vergelding, hoe terecht die ook mag zijn. Wie niet kan vergeven blijft gevangen in de bankring en loopt het risico in gedachten of daden zelf linksom of rechtsom ook dader te worden.'

En het is nooit te laat om te vergeven. Ook die gebeurtenis van jaren geleden of uit je vroege jeugd kan nog vergeven worden. Soms is daar hulp bij nodig. En als die niet in de eigen omgeving gevonden wordt - of die juist moeite doet om je in de slachtofferrol te houden - is het zinvol om bijvoorbeeld via de huisarts begeleiding te zoeken.

Brandstof
Renny de Bruyn: 'Nelson Mandela is misschien wel het bekendste symbool van vergeving. Na 27 jaar van gevangenschap verloor hij zich niet in wraak of haat maar gebruikte hij die energie om zelf een goed leider te zijn. Hij is een prachtig voorbeeld van het actief maken van emoties; ze gebruiken als brandstof. Precies zoals de man die vroeger als kind gepest werd, en daar nu voorlichting op scholen over geeft.'

terug