De pijnmaffia

Linda nr. 2

Zwangere Nederlandse vrouwen zijn echte bikkels. Slechts 8% kiest volgens de officiële gegevens tijdens de bevalling voor een ruggenprik of een andere vorm van pijnstilling. Maar is er eigenlijk wel sprake van een keuze of wordt een deel van die overige 92% - al dan niet sociaal - 'gedwongen' de klus op eigen kracht te klaren? "Want", zo beweren voorstanders van een natuurlijke bevalling: "elke ingreep verhoogt het risico dat er iets mis gaat."

Karin: "Spuit me plat, maak me maar dood, riep ik naar de gynaecoloog. Die antwoordde: doe niet zo hysterisch."

Al in de middeleeuwen wordt baringspijn verzacht met alcohol en ether. In 1853 bevalt koningin Victoria met een chloroform anesthesie van haar achtste kind. 56 jaar later, in 1909 introduceert de medische wetenschap de epidurale analgesie, ofwel een ruggenprik. Daarmee bevalt in Amerika vandaag de dag 95 % van de vrouwen. Maar ook dichterbij huis, in België, krijgt 60% op verzoek een kind zonder noemenswaardige pijn. Eigenlijk bevalt het grootste deel van de westerse vrouwen zonder om een spuit te hoeven smeken. Behalve in ons land.

Als we de cijfers mogen geloven bevallen Nederlandse vrouwen het liefst thuis. 60% neemt zich voor om in eerste instantie thuis haar kind te krijgen, maar uiteindelijk gebeurt dat slechts bij iets meer dan de helft ook daadwerkelijk. Bij de een vanwege een medische indicatie, bij een ander omdat er op dat moment geen verloskundige beschikbaar is.

Veiligheid en pijn
"Pijn hoort erbij", is het credo van Nederlands bekendste voorstandster van een natuurlijke bevalling, Beatrijs Smulders. In diverse artikelen en interviews stelt ze dat een natuurlijke bevalling zonder pijnstilling een goede basis is voor de hechting tussen moeder en kind. Ze spreekt over de uniekheid van het Nederlandse systeem en over de vervreemding die in andere westerse landen is toegeslagen. "Nederlandse vrouwen weten op een diep niveau dat die pijn nodig is om jezelf open te laten gaan tijdens de baring", aldus Smulders in een interview met de KRO. Niet dat ze absoluut tegen pijnstilling is, maar "elke ingreep verhoogt het risico dat er iets mis gaat. Ook weten vrouwen (bewust of onbewust) dat er een sterke correlatie is tussen de veiligheid van de bevalling en het doormaken van de pijn."

Simone: "Na 27 uur weeën en pas 4 cm ontsluiting, vroeg ik de verloskundige in het ziekenhuis om een middel tegen de pijn. Ik had het niet nodig, zei ze. Na 31 uur werd de baby zonder pijnstilling, met de verlostang gehaald."

Verloskundige zorg faalt
Gynaecologen Paul Reuwer en Hein Bruinse schreven vorig jaar een boek over de verloskundige zorg in Nederland. "Het aantal kunstverlossingen is veel te hoog. De verloskundige zorg faalt", was hun onverbiddelijke conclusie.
Hun stelling: "Een verloskundige moet af van de vooringenomen stelling dat de thuisbevalling het hoogste doel is. De maximale kans op een spontane bevalling, dát is het hoogste doel. Vrouwen willen niet per se pijnloos bevallen. Ze willen gevrijwaard blijven van nodeloze pijn. Mocht de pijn ondraaglijk zijn, dan moet epidurale pijnbestrijding mogelijk zijn."
De gynaecologen zeggen terecht dat vrouwen het niet meer accepteren om twee of drie dagen over een bevalling te doen. "Een adequaat begeleide bevalling hoeft niet langer te duren dan twaalf uur", aldus de auteurs. Een vlotte (eerste) bevalling - als het nodig is met behulp van pijnstilling - voorkomt een traumatische ervaring. Dan krijgen vrouwen meer vertrouwen voor een eventuele volgende zwangerschap, waardoor minder medisch ingrijpen noodzakelijk is.

Suzanne: "Zelfs als je op je knieën ligt te smeken krijg je nog geen pijnstilling, misschien dat hysterisch krijsen tijdens de bevalling helpt".

Bevallingsdrama
Léanne (32) is zo'n vrouw bij wie de eerste bevalling uitliep op een drama. Zo erg zelfs, dat het ruim zeven jaar duurde voordat ze opnieuw zwanger durfde te worden. "Ik houd het niet meer, zei ik tegen de (weekend)verloskundige. 'Stel je niet aan, je bent pas een uurtje bezig', antwoordde ze, om vervolgens aan te kondigen dat ze drie uur later nog wel eens terug zou komen. Ik raakte totaal in paniek. Nadat 's nachts de vliezen braken, moest ik eerst een tijdje blijven liggen omdat het kindje niet goed was ingedaald. Op dat moment had ik nog helemaal geen weeën, maar die kwamen als een hevige storm zodra ik mocht opstaan. Ze kwamen zo snel achter elkaar dat ik het gewoon niet meer hield. Ik gilde dat ze niet weg mocht gaan voordat ze de ontsluiting had gemeten. Dat weigerde ze in eerste instantie vanwege het eventuele infectiegevaar. Ik werd zo kwaad dat ze uiteindelijk besloot het toch te doen. Ze trok wit weg en rende naar de auto om haar spullen te halen. Het hoofdje was er al bijna uit, ik stond blijkbaar al die tijd al persweeën op te houden. Zij raakte in paniek, waardoor ik nog veel meer in paniek raakte. Omdat het allemaal zo snel ging scheurde ik behoorlijk in. Tot overmaat van ramp hechtte ze me na afloop ook nog helemaal verkeerd, waardoor ik tot mijn dochtertje Mandy één jaar was, in het ziekenhuis onder behandeling ben geweest."
Het relaas van Léanne is geen uitzondering. Veel meer vrouwen vertellen verhalen over verloskundigen die 'niet zeuren, pijn hoort er bij', als uitgangspunt hebben.

Individuele behoeftes
"Dat is een imago waar we niet zo gemakkelijk vanaf raken", zegt Adja Waelput, beleidsmedewerker van de Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen (KNOV). "Ik denk dat er net zo veel verhalen te vertellen zijn over verloskundigen die daar veel genuanceerder mee omgaan. Alleen die worden niet zo snel verteld."
"In principe streven we er naar om het natuurlijke proces te bevorderen en vrouwen daarin het vertrouwen te geven. Maar daar zitten grenzen aan, je moet inspelen op de behoefte van vrouwen en inschatten wat ze aankunnen. Dat geldt vooral voor pijnbestrijding. 25 jaar geleden was daar bijna geen discussie over. Haast alle middelen hadden enorm veel bijwerkingen. Nu de technologie verfijnder is en de bijwerkingen stukken minder, zijn er ook meer mogelijkheden. Maar de vraag blijft waarom iemand pijnbestrijding wil. Als verloskundige wil je daar achter komen. Je afvragen of pijnbestrijding de oplossing is voor haar angst of vraag. Het kan best zijn dat een vrouw op zo'n moment met iets anders veel meer geholpen wordt. Daar moet je dan achter zien te komen. Wij adviseren verloskundigen in te gaan op de individuele behoeftes, waarbij we een zo natuurlijk mogelijk verloop nastreven, met zo min mogelijk ingrepen."

Marion: "Uiteindelijk kreeg ik een soort morfineachtige stof toegediend in combinatie met een ontspannend middel. 10 minuten na de injectie braken de vliezen en binnen twee uur had ik volledige ontsluiting."

De vrouw bepaalt
"De meningen zijn wat verdeeld", zegt gynaecoloog Rounen van het Atrium Medisch Centrum in Heerlen. "Verloskundigen zijn in de regel niet zo voor pijnbestrijding, terwijl gynaecologen minder moeite hebben om aan pijnstilling te doen als een vrouw daarom vraagt. Als een verloskundige het argument gebruikt dat pijn de band tussen moeder en kind versterkt, zal een vrouw minder snel om een pijnstiller durven vragen. En er zijn voldoende onderzoeken geweest die hebben aangetoond dat er geen enkele relatie bestaat tussen het geven van pijnstilling en de band tussen moeder en kind. Naarmate een bevalling moeilijker verloopt, doet die meer pijn. Vaak raken vrouwen dan uitgeput en moet je iets doen. In dit ziekenhuis hebben we als standpunt dat een vrouw bepaalt of er een middel tegen de pijn wordt toegediend."
Vooral door de angst die Léanne opliep na haar eerste traumatische ervaring, duurde het acht jaar voordat ze zwanger werd van de tweede. "Eenmaal zwanger zat ik begin dit jaar tijdens de controleafspraken bij de verloskundige alleen maar te huilen. Het liefst wilde ik een volledige narcose en een keizersnede. Mijn verloskundige (doelbewust een andere dan tijdens de eerste bevalling) nam mijn angst serieus, maar bracht me van het idee van een keizersnede af. Wel mocht ik met een ruggenprik bevallen."
Slapende anesthesisten
Maar bevallen met (medische) pijnstilling, mag alleen in het ziekenhuis én met een medische indicatie, dus mét toestemming van een gynaecoloog. Daar zit een kostenplaatje aan vast (rond de 400 euro) en anesthesisten zitten er niet om te springen. Zij komen er 's nachts hun bed niet voor uit. Bevallingen met behulp van een ruggenprik worden daarom in de regel ingeleid vóór de uitgerekende datum. Zo ook bij Léanne. Op 2 juli, twee weken voordat ze uitgeteld was, krijgt ze 's ochtends in het ziekenhuis een ruggenprik en een weeënopwekkendmiddel toegediend. Léanne bevalt die middag om kwart voor 3 van haar dochtertje Julia. "Geweldig! Tot 9 á 10 centimeter ontsluiting voel je geen pijn. Je kunt gewoon slapen of zelfs lopen. Want het is helemaal niet meer zo dat je hele onderlichaam verlamd is door die ruggenprik. Ook de persweeën voelde ik goed, ze deden alleen geen pijn."

Yvonne: "Trek je niets aan van mensen die zeggen dat je de pijn maar moet accepteren. Laat je niet afschepen, het is jouw lichaam, jouw kindje! Als je gynaecoloog niet mee wil werken, zoek dan een ander"

Ontspannen
"De angst voor pijn versterkt de pijn. Het is een natuurlijke reactie van het lichaam dat stress de weeën tijdens de bevalling afremt of zelfs helemaal stopt. Dat doet de adrenaline die door de stress veroorzaakt wordt." Barbara Corsetto is fysiotherapeut, zwangerschapsdocent en hypnotherapeut in Amsterdam. Ze is ervan overtuigd dat vrouwen met een gezonde zwangerschap een bevalling zonder pijnstilling aankunnen. "Ontspanning is daarbij de belangrijkste factor", zegt ze. "Een vrouw die dat goed geleerd heeft moet in principe goed kunnen bevallen. Dat wil niet zeggen dat het dan pijnloos is, maar wel dat ze het aankan en er met een goed gevoel op kan terugkijken."
Barbara krijgt regelmatig vrouwen in haar praktijk die een traumatische - meestal eerste - bevalling achter de rug hebben. "Wat je vaak ziet is dat vrouwen die nare ervaringen wegstoppen en verdringen tot het moment dat ze weer zwanger zijn. Ze zijn als de dood om de controle over te geven. En weeën kun je niet controleren, je kunt er wel mee leren omgaan. Ik leer deze vrouwen dat ze controle over hun eigen lichaam kunnen hebben door onder andere zelfhypnose. Van deze groep vrouwen bevalt 99% de tweede keer op een prettige manier. Waarom zou je niet de moeite nemen om te leren ontspannen voordat je meteen naar een uiterst middel grijpt?"

Marteling
Maar ontspannen is soms makkelijker gezegd dan gedaan. "Sommige ervaren het als een feest en zeggen dat je de pijn vergeet als je kind er eenmaal is. Nou, ik niet. Ik heb mijn eerste bevalling ervaren als een marteling". Karin (31) is die pijn van de geboorte van haar eerste kind, nu acht jaar geleden, nog steeds niet vergeten. Nadat ze al twee dagen thuis rond liep met weeën moet ze alsnog naar het ziekenhuis omdat haar bloeddruk te hoog is. Ze heeft dan al twee nachten nauwelijks geslapen. Die derde dag belooft de gynaecoloog de vliezen door te prikken, maar hij komt niet. In de verloskamer naast Karin ligt een vrouw vreselijk te gillen. Karin heeft honger, maar op haar verzoek om iets eetbaars krijgt ze als antwoord: 'etende vrouwen baren niet, en barende vrouwen eten niet. Nadat de co-assistent, die op dat moment in zijn eentje drie bevallingen doet, uiteindelijk na vijf uur de vliezen breekt, overvalt haar een ware weeënstorm. "Ik riep: spuit me plat, maak me maar dood, maar hij antwoordde: doe niet zo hysterisch."
Na een bevalling van meer dan 50 uur geeft de arts haar een verdoving omdat ze gehecht moest worden. Maar voordat hij aan hechten toekomt wordt hij weer weggeroepen voor een andere bevalling, hij laat haar achter met haar benen in de beugels. Als hij een uur later terugkomt, is de verdoving uitgewerkt. Hij geeft haar geen nieuwe.
Marieke: "Hier moet je je schamen als je om pijnbestrijding vraagt. Het erge is dat iemand anders beslist of je die wel of niet gegeven wordt."
Dat het ook anders kan bewijst de verloskundige waar Karin tijdens haar volgende zwangerschap, nu twee jaar geleden, terechtkomt. "Ik was als de dood dat ik die ellende opnieuw moest gaan meemaken", vertelt ze. Ze ging op zijn aanraden op zwangerschapsyoga en mede daardoor met zelfvertrouwen de bevalling tegemoet. De verloskundige blijft bij haar tijdens de bevalling, luistert geduldig en steunt haar enorm. "Tijdens de ontsluitingsweeën bleef hij rustig op me inpraten en gaf hij me een aai over mijn bol. Een heel andere aanpak. Ik kon me redelijk goed ontspannen en binnen een paar uur werd Aemy geboren."

Persoonlijke aandacht
Eerder genoemde auteurs Reuwer en Bruinse klagen in hun boek de verloskundige zorg niet alleen aan, maar komen ook met suggesties. Ze pleitten bijvoorbeeld voor ingrijpen als de baring niet vlot genoeg verloopt (zoals het breken van de vliezen) en vooral voor veel persoonlijke aandacht door één op één verpleging. Géén verloskundige die nog even naar een andere bevallende vrouw moet gaan kijken en de ene vrouw in de stress achterlaat voor de andere. En géén gynaecoloog die in zijn eentje op vrijdagavond in drie verloskamers tegelijk aan het acteren is. Die aandacht kan alleen in grotere zorgeenheden gegeven worden waar 24 uur per dag dezelfde zorg geleverd kan worden. Waar de anesthesist gewoon dienst heeft in plaats van dat hij uit zijn bed moet worden gebeld. Dat betekent een 24-uurs zorg van 7 dagen per week. Waar verloskundigen meer bevoegdheden hebben en gynaecologen zich alleen als het nodig is met een bevalling bemoeien. Het gebrek aan continue zorg én persoonlijke aandacht lijkt eerder de oorzaak voor het verhoogde aantal keizersnede's en kunstverlossingen. Niet de pijnbestrijding.