Santé

'Die troostende schouder vond ik echt niet in het bovenste rekje van de koelkastdeur'

Tekst: Ria Kerstens

'Al dat lekkers kon de leegte in mij niet opvullen'

Geen idee hoe ik van maatje 36 en 55 kilo op mijn zestiende, uiteindelijk op mijn 43e, tot maat 46 en 97.5 kilo schoon aan de haak kwam… Eigenlijk at ik helemaal niet zoveel, Als ik naar eten keek werd ik al dik. Wat zeg ik, van water kwam ik al aan. Ik at 1000 calorieën, brood met brood er tussen en probeerde in 'Balans' te komen met nog 30 andere vrouwen. Ik genoot van Atkins, verdiende een medaille bij de Weight Watchers en at me fit. Montignacte, ging op consult bij de acupuncturist, modi- en slimfaste en kocht bovendien mijn eigen gewicht aan boeken over afvallen. En het hielp allemaal niks. Nou ja, tijdelijk. Ik viel onwijs veel kilo's af in de afgelopen 25 jaar, maar jo-jo'de er nog meer aan. Opgeteld moeten dat er bij elkaar zeker over de honderd zijn geweest.

Een trage stofwisseling, dát moest het zijn. Ik werd groen en geel van al die dunne mensen om me heen, die maar snoepten en aten wat ze wilden, en toch zo slank bleven als een topmodel. Ik kon er gewoon niets aan doen; ik moest het accepteren. Maar dat lukte niet. Iedere zolderopruiming weer, legde ik die leuke kleine truitjes terug in de opbergzak. Maar ik was het gewoon zat om mezelf te blijven verstoppen onder steeds wijdere T-shirts en tenten. De levensgrote spiegel op de deur van mijn kledingkast negeerde ik al lang. Ik ontwikkelde perfecte methoden om zelfs mijn relatie te verschonen van mijn naakte aanwezigheid. En vrijen wilde ik alleen in het donker.
Ik kreeg regelmatig de opmerking: 'Ach het valt best mee'. Maar het viel helemaal niet mee. En het maakt trouwens helemaal niet uit of de rest van de wereld vindt dat het wel meevalt, en of je vriendje roept dat je nog steeds 'lekker' bent. Want behalve dat de weegschaal niet liegt, zit gewicht tussen je oren. Raar ding dat zelfbeeld.

Ik lachte ook altijd smalend als een van mijn dunne vriendinnen weer fanatiek met crackers en light jam in de weer ging omdat ze drie hele kilo's wilde afvallen. Aanstellerig wicht, dacht ik dan. Om me vervolgens gehaast in het volgende dieetavontuur te storten. Op een dag besloot ik naalden te laten zetten bij de acupuncturist. Er moest toch iets zijn dat mijn trage stofwisseling een turboboost kon geven. Na het intakegesprek stond ik buiten met een vies (ontslak)drankje en een afspraak voor de eerste sessie.
Die belde ik een dag van te voren af…Toch maar niet. Die enge, dunne, scherpe naalden zouden mij ook vast de verlossing niet brengen. Als 'beloning' voor mijn 'scherpzinnige inzicht', trakteerde ik mezelf die avond op een lekker bordje shoarma met veel knoflooksaus. Morgen begon ik weer met sporten en gezond én minder eten!

Altijd maar voornemens… En steeds kwam er weer een nieuwe morgen. Begon ik met fruit, géén tussendoortjes, een salade als lunch, veel groenten en een klein stukje magere kip als avondeten. Waarna ik om tien uur s'avonds weer boterhammen met kaas of een zak chips naar binnen propte. Een klein stukje van dit, een ienimienie hapje van dat. Ach, wat kan het ook schelen, je leeft maar een keer. Ik ben nou eenmaal een Bourgondiër. Eten is gewoon lekker. En al die mensen die de Spartaanse discipline konden opbrengen om NEE te zeggen, gunden zichzelf dat genot gewoon niet.
Uiteindelijk was mijn grootste smoes een feit: een trage stofwisseling. Mijn lichaam was in een continue staat van alertheid. En hoe minder ik ging eten, hoe trager die stofwisseling werd. Zie je wel, minder eten heeft geen zin.

Ik was net weer een weekje aan de 'shakes' toen mijn (zoveelste) relatie op de klippen liep. Op een avond trok ik jankend de deur van de koelkast open om te gaan grazen. Met mijn hand aan de klink vroeg ik me, door mijn tranen heen, af wat ik eigenlijk ging doen. Had ik honger? Nee, ik had een paar uur geleden goed gegeten. Waar was ik dan naar op zoek? Die troostende schouder vond ik echt niet in het bovenste rekje van de koelkastdeur. Die dikke reep Côte d'Or wel… Ik heb 'm laten liggen, het was genoeg geweest.

Dat was het moment dat ik me realiseerde dat eten voor mij meer was dan simpel voeding tot me nemen omdat mijn lichaam dat nodig had om te kunnen functioneren. Ik besefte ineens dat ik niet had willen zien dat ik steeds de koelkast of kelder invluchtte als het niet zo lekker met me ging. Dat ik ging snaaien als het tegenzat en ik bij wijze van troost allerlei lekkere dingen in mijn mond propte.

Tijdens dat 'aha'-moment kwam ineens alles samen wat ik al wist, maar me niet wilde realiseren. Eten was troost of beloning en die kilo's een bescherming voor de 'gevaarlijke' buitenwereld. En hoezeer ik mijn best ook deed, al dat lekkers kon de leegte in mij niet opvullen. Net zo min als dat die extra kilo's mij konden beschermen tegen nóg meer verdriet. Ik realiseerde me het spel dat ik met mezelf speelde. Ook in mijn relaties. Als deze man bij me bleef terwijl ik twintig kilo te zwaar was, moest hij wel écht van me houden. Van mij, en niet (alleen) van mijn lijf. Dat was hét bewijs van ware liefde. Die ik - onvoorwaardelijk - van een ander verwachtte, maar blijkbaar niet voor mezelf kon opbrengen.
Het samenkomen van weten en voelen, is een voorwaarde voor een - blijvende - succesvolle verandering. Maar omdat Keulen en Aken ook niet op één dag zijn gebouwd en wonderen zeldzaam zijn, zocht ik hulp om al die weggevreten emoties op een rijtje te krijgen.

Ik huil en praat tegenwoordig mijn ellende weg in plaats van naar de koelkast te rennen. En weet dat vaker 'nee' zeggen tegen junk en ander troostvoedsel, meer te maken heeft met goed voor jezelf mogen zorgen, dan met een overdreven Spartaanse discipline. Ik ben het waard.
Ruim een jaar later ben ik twintig kilo kwijt en jeetje, wat voelt dat goed. Ik kan die leuke truitjes van toen weer aan en straal als een zonnetje. De jo-jo hang in het midden, mijn gewicht is al weer een maand of vijf stabiel. Maar daar moet ik wel wat voor doen…
Ik stap trouw iedere dag op de weegschaal en één pondje eraan, betekent een hele week extra goed opletten. Ik spreek mezelf nog regelmatig streng toe, want ik ben nog steeds een Bourgondiër. De emotionele vreetbuien zijn verdwenen en maakten plaats voor een ongelofelijk gevoel van trots. Ik loop rechter op, wiegel met mijn achterste en heb meer sjans dan ooit tevoren. De spiegel in mijn slaapkamer is mijn vijand niet meer, en belangrijker: ik ook niet van mezelf…

Jo-jo effect
Normaal krijgt iemand ergens tussen de 2000 tot 3000 calorieën per dag binnen. Bij veel diëten is dat maar 500 tot 1000 Calorieën. Dat is een groot verschil en het lichaam reageert daarop door zuiniger om te gaan met de energie die het binnenkrijgt. De stofwisseling wordt dan trager. Dat is een natuurlijke reactie, omdat het lichaam heeft geleerd om in tijden van schaarste (bijvoorbeeld destijds tijdens de hongerwinter) zuiniger om te gaan met energie. Ondanks dat er tegenwoordig een grote overvloed is aan voedsel, werkt dat mechanisme nog steeds. Een dieet is meestal van korte duur en in die periode wordt er veel minder energie ingenomen dan gebruikelijk is. Hierdoor ontstaat er een zgn. lager basaal metabolisme, dat is het stofwisselingsniveau van het lichaam in rust.

Na afloop van een dieetperiode vervalt de lijner vaak weer in zijn oude eetgewoonten. Het lichaam functioneert dan inmiddels op een lager stofwisselingsniveau. De lijner heeft niet geleerd om eetgewoonten structureel te veranderen en komt weer aan. Vaak nog meer dan hij afgevallen is. Het lichaam heeft immers een ander (lager) stofwisselingsniveau en dus minder energie nodig om te kunnen functioneren. Dan ontstaat het jo-jo effect. Je valt af, je komt bij… Als je tien keer bent afgevallen en weer aangekomen, gaat het lichaam elke keer nog zuiniger om met zijn energie, waardoor je in de periode ná het dieet, door hetzelfde te eten als vóór het dieet, in principe al weer aankomt.
Eenmaal een jo-jo, altijd een jo-jo?
Die lage stofwisseling is te verhogen door veel meer in beweging te komen. Aan te raden is om elke dag een uur intensief te bewegen. Door bijvoorbeeld op je fiets naar je werk te gaan en flink door te trappen of een uur stevig wandelen in het bos. Door die beweging wordt de hartslag verhoogd en de ademhaling versneld. Dan gebruikt het lichaam meer energie waardoor het complete stofwisselingsniveau wordt verhoogd. Verwacht geen wonderen, want zeker voor mensen die al jarenlang jo-jo-en duurt het een hele poos. Je kunt het jo-jo effect vermijden door geleidelijk aan de hoeveelheid energie te verminderen waardoor het lichaam minder heftig reageert en dus de stofwisseling niet verlaagt. Als de totale energie die je via calorieën binnenkrijgt minder is dan dat je nodig hebt op een dag, kun je toch afvallen zonder dat effect.

Zinvolle manier om af te vallen
Mieke Daenen, zelfstandig gevestigd diëtist met een praktijk in Lunteren en Bennekom: 'Het is belangrijk om te kijken wat je op langere termijn kunt veranderen. Ik onderzoek, samen met mijn cliënt, de eetgewoonten en voer stap voor stap veranderingen door. Belangrijk is dan alleen veranderingen door te voeren die voor de rest van je leven vol te houden zijn. Dat komt neer op minder energie binnenkrijgen door andere producten te kiezen én meer energie verliezen door meer te bewegen. Als je structureel verandering brengt in de energiebalans, gaat je gewicht vanzelf omlaag.'
Bestaan er goede diëten?
Daenen: 'Stop met lijnen en verander structureel je eet- en beweeggewoonten. Als je dan 10 procent van je huidige gewicht naar beneden krijgt, heb je een enorme gezondheidswinst. (lager cholesterolgehalte, gunstigere bloedsuikerwaarden, minder kans op hart en vaatziekten)

Er bestaan drie soorten eetgedrag:

" Extern eetgedrag:
Mensen met extern eetgedrag worden sterk geprikkeld wordt door externe factoren. Bijvoorbeeld door de lekkere geur uit de bakkerswinkel of een schaal vol lekkernijen op een feestje.
" Lijngericht eetgedrag:
Dit eetgedrag komt vaak bij jo-jo'ers voor. Zij zijn sterk bezig met hun 'lijn' en alle producten die daar wel of niet goed voor zijn.
" Emotioneel gericht eetgedrag:
Hier vallen de meeste jo-jo'ers onder. Zij worden door interne prikkels, hun emoties, beïnvloed om voor bepaalde producten te kiezen. Basis-emoties zoals boosheid, eenzaamheid, teleurgesteld of verdrietig zijn, kunnen er voor zorgen dat ze meer eten dan ze eigenlijk willen.

Aanpak emotioneel eetgedrag:
Mieke Daenen: 'Ik kijk samen met de cliënt naar de gevoelens die ze hebben voordat ze extra gaan eten. Vaak vraag ik ze een eetdagboekje bij te houden. Ik sta er niet gek van te kijken als iemand drie zakken chips achterelkaar opeet. Het is een bewustmakingsproces. Op die manier kom je heel snel bij de kern van het probleem en kun je gaan proberen je eetgedrag te veranderen. Soms adviseer ik ook hulp te zoeken bij bijvoorbeeld een psycholoog of een haptonoom. Mensen die een sterk emotioneel eetgedrag vertonen, verloochenen vaak hun gevoel. Zij zorgen voor anderen maar niet goed voor zichzelf. Een haptonoom kan dan helpen weer bij je eigen gevoel te komen.'

Leestip: De Afslankmythe door Dr. Tatjana van Strien, psycholoog aan de Universiteit van Nijmegen.

Mieke Daenen is zelfstandig gevestigd diëtist met een praktijk in Lunteren en Bennekom. Zij is bereikbaar via
T. 06 41 882577