De Chocolade, Cola en Chips generatie
Linda. nr. 5

Je gunt je kind eigenlijk alles wat het zich maar kan wensen. Die spelcomputer, een eigen televisie op de slaapkamer, die lekkere snack of dat glaasje frisdrank. Vooruit, voor deze keer een extra snoepje en ach, je vindt die chocoladekoekjes zelf ook om je vingers bij af te likken. Je brengt ze met de auto naar school en sportclub, ook als het niet regent. Na een middagje bioscoop rijd je met je kids richting fastfoodketen en, net als iedereen, maak je wel eens gebruik van die makkelijke kant-en-klare maaltijden uit het koelvak van de supermarkt. Niks aan de hand, totdat je op een dag tot de conclusie komt dat je kind te dik is. Net als die 400.000 (één op de acht) andere Nederlandse kinderen. Wat dan? Ga je zitten wachten en hopen dat je kind er overheen groeit of onderneem je meteen actie? En als je kind nog niet te dik is, hoe kun je dan voorkomen dat het zo ver komt?

Chocolade, cola en chips: onze kinderen wordt ook wel de CCC-generatie genoemd. De laatste vijf jaar is het aantal kinderen dat te veel weegt voor zijn lengte, verdubbeld. Ze eten niet meer, maar wel slechter. En ze bewegen stukken minder, vooral dankzij de hen zo gegunde spelcomputer en televisie. Steeds meer kinderen slaan het ontbijt over, nemen repen mee naar school in plaats van fruit en hebben ouders met een drukke agenda die té weinig tijd hebben voor het dagelijks koken van een uitgebalanceerde, voedzame maaltijd.

Kinderen die niet ontbijten hebben twee keer zo vaak overgewicht als kinderen die wél ontbijten

Overgewicht bij kinderen komt zeker niet meer alleen voor in Amerika, waar, net als in Rusland een kwart van de jeugd te dik is. Inmiddels is ook zeven procent van de Chinese kinderen boven het normale gewicht. In Nederland zijn het vooral de kinderen tussen de vijf en elf jaar.

Jeroen is zo'n kind. Hij is tien jaar, 1 meter 36 en weegt 41 kilo. "Jeroen is altijd een spriet geweest, die net zoveel at als een volwassenen", vertelt zijn moeder Annemiek. "Twee jaar geleden, terwijl hij zelfs minder at dan voorheen, begon hij aan te komen. Tegenwoordig sport hij twee keer per week en fietst iedere dag naar school. Er staat een trampoline in de tuin waar hij uren op springt als het redelijk weer is, dus ik denk dat hij voldoende lichaamsbeweging krijgt. Hij eet 's ochtends twee boterhammen, 's middags drie en 's avonds een bordje warm eten en een toetje. Tussendoor snoept hij snoept nauwelijks."
Jeroen is, vanwege blaasklachten, onder behandeling van een kinderarts. Omdat Annemiek het toch wel opvallend vond dat het gewicht van haar zoon ineens zo sterk toenam, vroeg ze hem Jeroens bloed te onderzoeken. Dat bleek helemaal in orde. Vanwege de blaasklachten slikt het kind medicijnen en Annemiek vermoed dat zijn gewichtstoename daar mee te maken heeft. De kinderarts deelt haar zorgen overigens niet. "Ik moest me er niet zo druk over maken, zei hij. Maar voor Jeroen is het vervelend, hij wordt er op school mee gepest."

Ziekte, medicijnen en een genetisch defect kunnen de oorzaak zijn van overgewicht bij kinderen. Toch is dat slechts bij minder dan vijf procent het geval. En als de kilo's er eenmaal aan zitten is het ook voor een kind moeilijk er van af te komen. Daar weet Esther (34) alles van. "Ik snoepte als kind stiekem", zegt ze. "Mijn moeder deed de keukenkast op slot, maar ik ontdekte dat de sleutels van een andere kast ook paste. Op mijn zevende kwam ik voor het eerst bij een diëtiste. Het dieet dat ik van haar kreeg werkte wel: bruin brood, geen boter, geen kaas, veel fruit en alleen Rivella of siroop. Eenmaal op de middelbare school ging het weer helemaal mis. Daar hield niemand me in de gaten en kocht ik bijna elke dag wel een snack of patat. Het ging van kwaad naar erger. Toen ik 14 jaar (1.68) was woog ik 92 kilo. Ik voelde me verschrikkelijk, juist in de puberteit. Ik schaamde me rot maar durfde er met niemand over te praten. Thuis ging het niet zo lekker. Mijn ouders waren gescheiden en mijn moeder was veel aan het werk. Eten werd mijn troost, vooral chocolade." Op haar 15e stapte Esther naar de huisarts. Via via had ze over pillen gehoord die je in België kon krijgen en die zorgden dat de bloedsuikerspiegel op niveau bleef en de honger tegen gingen. Na veel zeuren stemde haar huisarts toe. Ze moest wel iedere week bij hem komen voor controle. Esther ging daarnaast ook sporten en ze verloor 29 kilo. In de jaren daarna schommelde haar gewicht nog regelmatig. Het ene jaar woog ze 70 kilo, dan weer 55. Tegenwoordig blijft ze aardig op gewicht. Esther: "Ik weeg nu 63 kilo en blijf slank op karakter. Ik sport drie keer per week: cariofitnes, tai bo en steppen. Door de week houd ik me overal keurig aan, in het weekend wil ik nog wel eens een glaasje wijn drinken met een toastje er bij. Maar als ik dat doe ben ik op maandagochtend steevast een kilo zwaarder."

Vier procent van de kinderen met overgewicht leidt aan diabetes II ofwel ouderdomsuikerziekte.

Ach, het zit nou eenmaal in de familie, daar is niets aan te doen. Een excuus dat we maar al te graag gebruiken. Toch wordt de rol van erfelijkheid zwaar overschat. Het zijn meestal de verkeerde eet- en leefgewoonten die voor het teveel aan kilo's zorgen: dikke ouders hebben 30% kans om een dik kind te krijgen.
"Na hun vierde levensjaar nemen kinderen het eetpatroon van hun ouders over", zegt homeopathisch huisarts Erik Stolper. En dikke kinderen worden later dikke volwassenen. Stolper ondersteunt kinderen met overgewicht in zijn praktijk met homeopathische middelen. Maar het allerbelangrijkste is het aanleren van een andere levenswijze, zegt hij. "Je komt er niet door te zeggen dat iemand gezonder moet eten en meer moet bewegen. Maar ook niet alleen met het voorschrijven van een homeopathisch middel. Je moet een heel pakket aanbieden. Je moet samen met zo'n kind een soort contractje afsluiten. Wíj hebben een probleem en gaan er samen tegenaan. Dan kun je samen bekijken welke maatregelen het beste bij het kind passen. De motivatie is het allerbelangrijkste."

Ouders hebben nogal eens de neiging om de werkelijkheid mooier te maken dan hij is. Stolper: "Ouders zeggen vaak dat hun kind gezond eet en veel beweegt, maar als je het kind alleen spreekt, hoor je soms heel andere verhalen. Sommige ouders hebben een houding van: mijn kind is te dik en dat moet u oplossen dokter. Maar ouders zullen er aan moeten geloven dat ze ook hun eigen levenswijze moeten veranderen. Als je als ouder zelf niet anders doet dan voor de tv zitten, kun je niet veel anders van je kind verwachten. Daarnaast is die ouder verantwoordelijk voor de boodschappen. Hij of zij bepaalt wat er thuis wordt gegeten."

"Als een kind 20 kilo te zwaar is zal het nooit superslank worden, zeker als het kind ook dikke ouders en grootouders heeft, maar er kan wel 10 tot 12 kilo vanaf. Daar moet dan ruim de tijd voor genomen worden. Het beste is 10% van het lichaamsgewicht in een half jaar."
Stolper probeert tijdens een gesprek met kind en ouders te achterhalen waarom er teveel gegeten wordt. "Ik denk dat lekker eten, chips, sinas en cola net zoiets is als je duim in je mond stoppen", zegt de arts. "Kinderen die veel alleen zijn gaan zich vervelen en met een bak chips voor de tv zitten." Om tot een goed plan van aanpak te komen is voldoende tijd en aandacht voor de patiënt een noodzaak, zegt Stolper. "De nieuwsgierigheid, naar hoe een ander in elkaar zit, is de allerbelangrijkste basis om samen een plan te maken dat tot succes leidt."

Een kind dat dagelijks 100 calorieën teveel binnenkrijgt komt per jaar vijf kilo extra aan

"Je moet teruggaan naar de gezonde basis", zegt Magda, moeder van de zevenjarige Naomi (140cm lang en 55 kilo - ruim twintig kilo te zwaar).
"Het probleem lag eigenlijk bij mij", zegt ze. Ik werd jaren geleden al nijdig op de arts van het consultatie bureau die me een diëtiste aanraadde. Ik ben geen domme vrouw, heb een hbo-opleiding. Wat dacht hij wel niet! Een paar maanden geleden kwam Magda op haar werk toevallig op www.gezondebasis.nl, de website van de Nederlandse Vereniging van Diëtisten, terecht. Op dat moment realiseerde ze zich dat ze al heel lang haar kop in het zand stak. "Ik had last van schuldgevoelens. Ik vond het zielig om haar al dat lekkers af te nemen. Maar toen ik die site bekeek viel het kwartje. Je moet niet denken dat het later allemaal goed komt, maar zo snel mogelijk beginnen. Die kilo's zijn er niet in één jaar tijd aangekomen, dat is een kwestie van jaren. Mijn kind is gewoon te zwaar en dat wilde ik als ouder niet zien. Het hele gezin heeft last van overgewicht, dus zijn we allemaal teruggegaan naar normale porties en meer fruit en groenten. We hadden al een Jack Russel, maar speciaal voor Naomi hebben we een hond bijgekocht, een American Stafford, die heeft lekker veel energie. Ze gaat nu iedere dag een paar keer ruim twintig minuten wandelen en is in één maand tijd al drie kilo afgevallen. "Gelukkig gaat het nu goed", verzucht Magda. "Ik had allerlei smoesjes en had veel eerder in moeten grijpen."

Doen!
" Om een idee te krijgen hoeveel je kind elke dag eet, drinkt en snoept, is het handig om een week lang een eetdagboek bij te houden. Daarvoor is het wel belangrijk te weten wat hij of zij eventueel op school of bij een vriendje nog gegeten of gesnoept heeft. Op deze manier komt er inzicht in het eetpatroon.
" Moedig je kind aan om meer te bewegen. Ga samen te voet of met de fiets naar de bakker, of een keer zwemmen, voetballen of dansen. Stuur je kind naar buiten als het weer het toelaat en stimuleer hem om te gaan touwtje springen, ballen, rolschaatsen of fietsen. Om gezond en fit te blijven heeft een kind één tot anderhalf uur per dag aan matig intensieve beweging nodig. Heeft een kind al last van overgewicht dan is dat niet voldoende. Dan geldt: hoe meer beweging, hoe beter.
" Geef het goede voorbeeld, kinderen nemen de voedingsgewoonten van hun ouders over. Nieuwe voedingsgewoonten zijn voor je kind beter vol te houden als het hele gezin enthousiast meedoet.
" Praat met je kind. Leg het uit dat de veranderingen goed zijn voor haar of hem en niet bedoeld zijn om te pesten of te straffen.
" Eet bewuster. Maak er een gewoonte van om met het hele gezin aan tafel te eten. Kinderen zijn tegenwoordig gewend om te eten als ze rondlopen, spelen of voor de televisie zitten. Aan tafel is er meer rust en aandacht voor het voedsel dat gegeten wordt.
" Maak afspraken met de kinderen over de duur van het televisiekijken en computerspelletjes spelen. Spreek bijvoorbeeld af dat de televisie pas na vijf uur 's middags aan mag. Zet de kookwekker om je kind te waarschuwen als zijn (computer)speeltijd voorbij is.
" Zoek deskundige hulp als je kind serieus last heeft van overgewicht.
" Koop samen met je kind het werkboek: 'Als je te dik bent' van Berdien van Wezel en Jet Vervloet-den Bierman.
" Stimuleer en motiveer. Realiseer je dat flauwe of vervelende opmerkingen je kind niet de kracht geven een dieet vol te houden.
" Op de NVD website www.gezondebasis kunt je de Body Mass Index berekenen. Dat is de verhouding tussen lengte en gewicht.
" Meer interessante websites over dit onderwerp: www.vet-cool.nl (voor tieners), www.dikkertje.nl (voor de kleintjes), www.gezond-gewicht.nl (met een speciale pagina voor kinderen: mollige maatjes)

Eten!
" Zet zoveel mogelijk natuurlijke en onbewerkte voedingsmiddelen (groenten, fruit, volkorenbrood, zilvervliesrijst, volkorenpasta) op het menu. Deze producten bevatten voedingsvezels en zijn daarom moeilijk te verteren. Het lichaam heeft veel energie nodig om de vezels af te breken en verbruikt daarbij extra calorieën.
" Je kind te weinig laten eten is niet gezond en helpt ook niet om kilo's te verliezen. Als het lichaam te weinig calorieën binnenkrijgt past het zich aan door de stofwisseling te verlagen. Daarom is ontbijten zo belangrijk, het brengt de stofwisseling 's ochtends op gang.
" Zuivel (met mate) helpt overgewicht te voorkomen. Verschillende onderzoeken leggen een verband tussen de opname van calcium en de verbranding van vet.
" Zorg dat er niet te veel snoep in huis is en bewaar het op een plaats waar de kinderen niet bij kunnen. Je kunt je kind ook verwennen met een extra knuffel of aandacht.
" Geef je kind veel water drinken. Geef eventueel extra verdunde siroop met een laag suikergehalte of diksap.
" Naast drie maaltijden mogen kinderen twee á drie tussendoortjes hebben. Het is handig om hier een vast moment voor te kiezen. Gezonde tussendoortjes: een schaaltje yoghurt met cornflakes, fruit, een soepstengel, een beker ongezoete drinkyoghurt, een rijstwafel, biscuitje of een lange vinger, zelfgemaakt ijsje van ingevroren magere vruchtenyoghurt, blokje 20+ kaas.