Eef Brouwers:
'Ik heb een denkbeeldige oliejas, waarlangs vervelende
opmerkingen als waterdruppels afglijden.'

Tekst: Ria Kerstens - Foto's: Margot Jans

'De éminence grise van de overheidscommunicatie' en 'deftigheid en warmte tegelijk'. 'Een hondenbaan waarvoor je het plichtsgevoel van de Sint Bernhard, de betrouwbaarheid van de Duitse herder en de volharding van de terriër moet hebben.' Zo omschreef premier Balkenende Eef Brouwers en zijn functie als directeur-generaal van de RVD, tijdens zijn afscheid op 28 januari van dit jaar. Eindhoven in Bedrijf had onlangs een ontmoeting met hem in eetcafé de Verlenging in het PSV-stadion. Een gesprek over journalisten, terughoudendheid, het koninklijk huis en zijn daginvulling na zijn pensionering. Brouwers is een mix van diplomatie en geheimzinnigheid en geniet soms zichtbaar van de verhalen in zijn hoofd en de hoopvolle verwachting in de ogen van zijn gesprekpartner. Hij is zichzelf bewust van de zorgvuldige manier waarop hij zijn zinnen opbouwt. De toehoorder, en in dit geval de lezer, moet dan ook vaak tussen de regels door lezen.

Het is een woelige week. Nederland staat op zijn kop na de moord op Theo van Gogh en natuurlijk houdt dat ook Eef Brouwers, ex-journalist, ex-woordvoerder en ex-directeur-generaal van de Rijksvoorlichtingsdienst, flink bezig. 'Een afschuwelijke gebeurtenis, die nooit had mogen plaatsvinden. Elke moord is afschuwelijk', vindt ook hij.
Hoewel op het moment van het interview de motieven van de moord nog niet duidelijk zijn, komt het gesprek toch op de vrijheid van meningsuiting. Dat is een groot goed, vindt Brouwers. 'Een recht waarvoor we moeten vechten om het te behouden.' Toch vindt hij dat er grenzen zijn. 'Het mag niet zo ver gaan dat iedereen, altijd, onder alle omstandigheden, over wie of over wat, kan en móet zeggen wat hij vindt. Het is wel zo dat iedereen in beginsel die vrijheid zonder beperkingen moet hebben. Het recht hebben op vrijheid van meningsuiting, betekent ook de plicht hebben er zorgvuldig mee om te gaan. De rechter moet er maar aan te pas komen om te beoordelen of iemand op sommige momenten te ver gaat. '

Brouwers was regelmatig zelf onderwerp van de columns van de vermoorde schrijver en filmer. Van Gogh omschreef hem in een van zijn columns als 'de babbelende gloeilamp' die, tijdens de welbekende Margarita-affaire, 'het vaderlandse journaille wel weer een lul-verhaal op de mouw zou spelden. En dat was niet de enige, minder flatteuze opmerking die Brouwers over zichzelf geschreven zag. En ja, natuurlijk vindt hij het fijner om stukken over zichzelf te lezen waarin hij in aangename zin over zichzelf verrast wordt. Waarin zijn goede karaktertrekken voor de verandering eens naar voren komen. Maar echt raken deed en doet het hem niet. 'De wereld zit nou eenmaal zo in elkaar', klinkt het berustend. 'Ik kan het snel van me afzetten. Ik heb een denkbeeldige oliejas, waarlangs vervelende opmerkingen als waterdruppels afglijden.'

Philips
Eef Brouwers (Zwolle, 1939) begon ooit als journalist bij de Nieuwe Provinciale Groninger Courant, werkte vervolgens bij de het Utrechts Nieuwsblad, het Nieuwsblad van het Noorden, Regionale Omroep Noord en Oost, de AVRO, Studio Sport en het NOS-journaal. Van 1977 tot 1983 was hij hoofdredacteur bij het Nieuwsblad van het Noorden.Vandaar uit maakte hij de overstap als woordvoerder en directeur van de Philips persdienst. Van objectieve journalist, naar het verdedigen van een commercieel belang. 'Wat is daar mis mee', zegt hij. 'De werkelijkheid moet je niet mooier schilderen dan hij is, vervelende feiten brengen kan voor een onderneming juist heilzaam werken. Natuurlijk heb je te maken met adviseurs, juristen en accountants die er een andere mening op na houden. En soms moet je dan je verlies nemen. Als je echt vindt dat je je werk niet in alle vrijheid kan doen, moet je opstappen.' Maar het ging goed. 'Ik heb prima gewerkt met drie presidenten (Dekker, Van der Klugt en Timmer) en op het laatst met de toenmalige vice-president Cor Boonstra.'
Aan de pers kon hij niet altijd alles melden wat hij misschien had willen melden, maar binnen Philips werden hem weinig beperkingen opgelegd. 'Bij Philips heb ik altijd kunnen zeggen wat ik wilde. Dat betekende niet dat iedereen het altijd met me eens was. Dat is wat anders.'

Hoesten
Hoewel persvoorlichters bekend staan om hun zwijgzaamheid, en Brouwers altijd zeer zorgvuldig was in zijn bewoordingen, probeerde hij toch zoveel mogelijk te denken, te doen en te handelen als een journalist. 'Ik had al die jaren, zeker ook in mijn tijd bij de RVD, al was het inwendig, begrip voor de situatie, de druk en de omstandigheden waarin journalisten hun werk moesten doen.' Juist vanwege zijn journalistieke achtergrond verbaasde hij zich vaak over het gebrek aan doorvragen bij die beroepsgroep. 'De woorden die je uitspreekt, de manier waarop je de zinnen aaneenrijgt, de stiltes die je laat vallen, maar ook de intonatie, zijn vaak veelzeggend. Het lijkt alsof steeds minder journalisten daar op letten. Dat is jammer. Je kunt zeggen: Ík kan dat niet zeggen, of: ik kan dát niet zeggen, of ik kan het niet zeggen. Dan verwacht ik toch wel dat er een journalist opstaat en mij vraagt wat ik wel, of hóe ik het dan wél kan zeggen. En of dat ik het, bij wijze van spreken, misschien kan hoesten. Mij viel zo tegen dat die pogingen zelden of nooit werden gedaan. Dat die nuance blijkbaar nooit gehoord werd. Als waarnemer, die je als journalist toch bent, moet je ook letten op de non-verbale communicatie.' Zou Brouwers het hebben 'gehoest' als een journalist daar om gevraagd had? 'Het is me niet altijd gelukt een opkomende kuch tegen te houden…'

Dronken
Als directeur-generaal van de Rijksvoorlichtingsdienst (in journalistieke kringen ook bekend als de Rijksverzwijgingsdienst), moest Brouwers zeer op zijn hoede zijn vanwege de veelheid aan onderwerpen die op een dag op zijn pad kwamen én de altijd aanwezige camera's en microfoons. Dat betekende 24-uur per dag behoedzaam zijn. 'Ja, hoe laat je ook in je bed komt, en onder welke omstandigheden, je moet alert zijn want de telefoon kan ieder moment gaan.' Dat betekende dus nooit eens flink doorzakken? 'Je kon wel eens een extra glaasje nemen als je tien uur lang in het vliegtuig moest zitten. Maar je houdt constant in de gaten dat je hoofd optimaal moet blijven werken. Het is een constante druk waaronder je staat. Zeker in de lange aanloop naar de verloving van Willem-Alexander en Máxima. Dat was een slijtageslag."

Veel informatie krijgen en er niet over mogen praten. Na een lange werkdag ging Eef Brouwers voor het slapen gaan, altijd eerst muziek luisteren. Of hij 'brulde' in de auto even lekker met de muziek mee, om de constante druk waaronder hij stond, te ontladen. Is de mens Eef Brouwers dan het meest absolute controle type dat bestaat? Hij kon, in zijn RVD-tijd, zelfs in de veiligheid van zijn eigen huis, bij zijn vrouw Puck, het achterste van zijn tong niet laten zien. 'Zo'n baan is een aanslag op je persoonlijke leven. Je moet alles buitensluiten, zodat je anderen niet in de situatie brengt dat ze per ongeluk hun mond voorbij praten. Dat betekende ook dat ik in het bijzijn van mijn gezin niet alle telefoontjes open kon beantwoorden. Dat is niet altijd makkelijk en je ontmoet er ook niet altijd voor de volle honderd procent begrip voor, maar het is de enige manier om fouten uit te sluiten.'

Terughoudendheid
Wat in het karakter van Eef Brouwers liet hem dat zo lang volhouden? Zijn mondhoeken krullen op en er verschijnt een twinkel in zijn ogen als hij antwoordt: 'Absolute innemendheid. Nee, dat is flauwekul. Misschien een aangeboren terughoudendheid in mijn karakter. Misschien het bereid zijn de ander het gevoel te geven dat hij je in vertrouwen kan nemen. En dat dat gevoel terecht is. Ja, zeggen sommige mensen, je komt uit Groningen, dat zit in je. Het zit in mij om me af te vragen: waarom vraagt iemand dit of dat? Dat is een soort achterdocht. Misschien komt die vanuit mijn journalistieke achtergrond, waarin ik leerde niet alles wat iemand zegt zo maar klakkeloos aan te nemen.'

Brouwers was in zijn werk gewend om niet veel te praten. 'Althans niet veel te zeggen', zo corrigeert hij zelf. Had die terughoudendheid ook invloed op zijn privé-leven? 'Nee, ik ben privé ook altijd behoorlijk terughoudend geweest. Op feestjes voer ik nooit het hoogste woord en ben ik nooit haantje de voorste. Ik luister meer naar anderen.'
En thuis? 'Mijn vrouw heeft mij leren kennen in mijn verslaggevertijd, dus die is meegegroeid en gelukkig zichzelf gebleven. Dus met een kritisch oog op mijn doen en laten. Zij kan best haar eigen gedachten hebben gehad als ik 's ochtends heel vroeg ergens heen ging en 's avonds laat weer thuis kwam.' Ook in de communicatie over zichzelf is Brouwers 'enigszins terughoudend'. Maar hij kan zichzelf redelijk relativeren. 'Soms is het goed je even terug te trekken in de badkamer, naar je eigen spiegelbeeld te kijken en in lachen uit te barsten. Nou lach ik sowieso veel. Ik las over mezelf vaak dat ik altijd serieus ben, terwijl ik denk dat een hele hoop mensen en vrienden van clubs waar ik bij ben, zullen zeggen dat ze redelijk behoorlijk met mij kunnen lachen.'

Pensioen
Tachtig tot honderd uur in de week werken en dan met pensioen gaan. Eef Brouwers was verheugd dat de KNVB hem vroeg als communicatieadviseur voor het EK in Portugal. Daarna ging hij op vakantie. En toen? Tijd voor een hobby had hij nooit. 'Vroeger was mijn hobby lezen. Ik ben wel steeds boeken blijven kopen, maar die liggen in, voor mij aantrekkelijke, en voor mijn vrouw aanzienlijk té forse, stapels door het huis. Daar moet ik nu aan beginnen. Ik heb ook nog wat moeite met het beheren van mijn agenda. Ik ben altijd verwend omdat mijn secretaresses dat voor mij deden. Die mis ik wel. Niet alleen als mens, maar ook als verlengstuk van mezelf.'

Brouwers is bestuurslid van enkele maatschappelijke organisaties, o.a. voor ouderen. Hij ziet die werkzaamheden als een mogelijkheid iets terug te doen voor de kansen die hij in zijn leven kreeg. Daarnaast zetelt de Eindhovenaar in enkele adviesraden van ondernemingen, hout hij lezingen en fungeert hij als praatpaal voor bestuurders en ondernemers.
'Ik moet leren niet meteen overal ja op te zeggen en toch vriendelijk te blijven. Ik wil vooral dingen doen, die ik jarenlang wegens tijdgebrek niet kón doen. Een paar woorden spreken tijdens de presentatie van een boek van een bevriend auteur, een tentoonstelling bezoeken, vaker naar het voetballen gaan of het muziekcentrum.'
Ik kan nu ook wat vaker aan het sociale leven deelnemen. Want dat is veel meer verwaterd dan mijn vrouw en ik ooit hebben gewild. Ik heb veel verjaardagen en feesten gemist vanwege mijn werk en de spaarzame uren op zondag zat ik toch meestal met een koffer vol papieren te werken thuis.' En de contacten met zijn dochter en kleindochter?
'Daar ben ik ook in tekort geschoten.'
Is mevrouw Brouwers al gewend aan de uren die haar man tegenwoordig thuis is?
'Het is van twee kanten wennen', zegt hij lachend. Vervelen doet hij zichzelf of zijn vrouw niet. 'Ik heb gelukkig nog steeds een aardige daginvulling en niet de indruk dat zij ongelukkig is met die situatie. Al die bezigheden houden me van de straat en weerhouden me bovendien van commentaar op zaken thuis.'

De fotografe, die tijdens het gesprek zoveel mogelijk probeerde de verschillende gezichtsuitdrukkingen van Brouwers met haar camera vast te leggen, vraagt of hij nog even mee naar het buitenterras wil gaan voor het maken van de coverfoto. Dat wil hij, met als humorvol, ironisch commentaar: 'Toch zeker niet met het bijschrift: 'Eef Brouwers, in zijn laatste levensfase. Hij zit al in de verlenging'.

terug